Przeczytaj również: Powrót do domu. Podgorzałki znów pływają na wolności

Borelioza w Polsce. Skokowy wzrost przypadków

Według danych Narodowego Instytutu Zdrowia Publicznego – Państwowego Zakładu Higieny, w pierwszym półroczu 2025 roku odnotowano w Polsce 11 719 przypadków boreliozy. To niemal 28 procent więcej niż w analogicznym okresie poprzedniego roku. Wzrost liczby zachorowań dotyczy również przypadków kleszczowego zapalenia mózgu – groźnej choroby neurologicznej, której również winne są kleszcze. Od stycznia do czerwca zdiagnozowano 203 przypadki, co budzi niepokój lekarzy i epidemiologów.

Poznań i okolice: spokojniej, ale z tendencją wzrostową

W samym Poznaniu oraz powiecie poznańskim sytuacja wydaje się bardziej stabilna. Od początku roku do końca czerwca zgłoszono tutaj 348 przypadków boreliozy, wobec 322 rok wcześniej. Choć różnica – 26 przypadków – może nie wydawać się drastyczna, to w perspektywie wzrostu ogólnokrajowego wpisuje się w niepokojący trend. Pocieszające może być to, że do tej pory nie odnotowano ani jednego przypadku kleszczowego zapalenia mózgu, podczas gdy w 2024 roku zarejestrowano dwa takie przypadki.

Letnie miesiące – sezon żniw dla boreliozy

Lato to czas, kiedy ryzyko ukąszenia przez kleszcza drastycznie rośnie. Cyryla Staszewska, rzeczniczka Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w Poznaniu, podkreśla, że właśnie w cieplejszych miesiącach odnotowuje się najwięcej zachorowań.

To czas, kiedy chętnie spędzamy wolne chwile w lasach, parkach, na łąkach. Z pozoru niewinne spacery wśród zieleni stają się jednak okazją do kontaktu z kleszczami, które w trawie, zaroślach i na obrzeżach lasów czują się jak w domu. Wystarczy chwila nieuwagi – i jeden pasożyt przenoszący groźną chorobę może na wiele tygodni, miesięcy, a czasem lat zmienić życie człowieka.

Borelioza – cichy wróg o wielu twarzach

Borelioza jest chorobą niejednoznaczną. Wywołuje ją bakteria Borrelia burgdorferi, którą przenoszą kleszcze. Jej objawy potrafią naśladować wiele innych schorzeń, dlatego diagnoza często bywa opóźniona. Pierwszym i najbardziej rozpoznawalnym symptomem jest tzw. rumień wędrujący – czerwony pierścień wokół miejsca ukąszenia, który z czasem się powiększa. Ale to dopiero początek.

Chorzy skarżą się na przewlekłe zmęczenie, bóle głowy, zawroty, a w bardziej zaawansowanych przypadkach – na porażenia nerwów, najczęściej twarzowego, prowadzące do opadania połowy twarzy. Borelioza potrafi też uderzyć w serce, stawy, a nawet zaatakować układ nerwowy, prowadząc do zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych.

Większa świadomość – więcej zgłoszeń

Jak zauważa Cyryla Staszewska, wzrost liczby przypadków to nie tylko efekt rosnącej liczby ukąszeń, ale również wyższej świadomości społecznej. Coraz więcej osób nie ignoruje już obecności kleszcza na skórze. Zamiast próbować usuwać go samodzielnie – często niewłaściwie – zgłaszają się po pomoc medyczną.

To zmiana pozytywna, bo szybka reakcja i obserwacja miejsca wkłucia pozwala zwiększyć szansę na wczesne wykrycie boreliozy. A to właśnie czas ma tu ogromne znaczenie – im wcześniej choroba zostanie rozpoznana, tym większe szanse na skuteczne leczenie.

Artykuł Borelioza w mieście. Wzrost zachorowań w Polsce i w Poznaniu pochodzi z serwisu Miasto 247.

Przeczytaj również: Wiosna w CK Zamek – kultura, która budzi emocje

Cichy wróg – dlaczego kleszcze są niebezpieczne?

Kleszcze to niepozorne pasożyty, które mogą być nosicielami niezwykle groźnych chorób. Borelioza i kleszczowe zapalenie mózgu (KZM) to tylko dwie z wielu chorób odkleszczowych. Jednak to właśnie one występują najczęściej i niosą ze sobą poważne konsekwencje.

Borelioza, jeśli nie zostanie wykryta i leczona na czas, może prowadzić do przewlekłego zapalenia stawów, zaburzeń neurologicznych czy problemów z sercem. Z kolei KZM atakuje ośrodkowy układ nerwowy, może wywołać zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych, a nawet prowadzić do trwałych uszkodzeń neurologicznych, paraliżu, a w skrajnych przypadkach – śmierci.

Co istotne, obecność kleszczy nie ogranicza się dziś jedynie do leśnych ostępów. Coraz częściej spotykamy je w miejskich parkach, na działkach, w przydomowych ogródkach czy na placach zabaw. Wystarczy krótki spacer po trawie, by stać się ofiarą ich ukłucia.

Jak się chronić? Zasady, które mogą uratować zdrowie

Choć nie sposób całkowicie uniknąć ryzyka kontaktu z kleszczem, można znacznie je zmniejszyć. Podstawą jest odpowiedni ubiór: długie spodnie, bluzy z długim rękawem i zakryte buty powinny być obowiązkowym elementem stroju podczas spacerów po terenach zielonych. Warto też sięgać po repelenty – środki odstraszające kleszcze, zawierające substancje takie jak DEET czy ikarydyna.

Po powrocie do domu warto dokładnie obejrzeć całe ciało. Kleszcze najczęściej wybierają miejsca ciepłe i wilgotne: pachwiny, zgięcia kolan, pachy, szyję, linię włosów czy za uszami. Wczesne wykrycie pasożyta może zapobiec zakażeniu.

Gdy kleszcze już zaatakują

Jeśli pomimo środków ostrożności kleszcz wczepi się w skórę, kluczowe jest jego szybkie i właściwe usunięcie. Należy użyć pęsety lub specjalnego przyrządu do usuwania kleszczy, chwytając pasożyta jak najbliżej skóry i wyciągając go jednym, zdecydowanym ruchem. Nie wolno smarować kleszcza tłuszczem, masłem, alkoholem czy innymi substancjami – może to spowodować, że zwymiotuje do wnętrza rany, zwiększając ryzyko zakażenia.

Miejsce po ukąszeniu należy zdezynfekować i przez kolejne dni uważnie obserwować. Jeśli pojawi się rumień wędrujący (charakterystyczna, powiększająca się czerwona plama wokół miejsca ukąszenia) lub objawy przypominające grypę, należy natychmiast zgłosić się do lekarza. W niektórych przypadkach lekarz może zalecić profilaktyczne podanie antybiotyku.

Kleszczowe zapalenie mózgu – wirus, który nie czeka

O ile boreliozę można leczyć antybiotykami, o tyle w przypadku KZM nie istnieje skuteczne leczenie przyczynowe. Wirus ten przenika do organizmu już w ciągu kilku minut od ukłucia i może siać ogromne spustoszenie w układzie nerwowym. Kleszcze zakażone KZM spotkać można w całym kraju – najwięcej przypadków notuje się na Warmii, Mazurach i Podlasiu, ale zachorowania pojawiają się także w innych częściach Polski.

Dlatego tak ważna jest profilaktyka, a najlepszą jej formą jest szczepienie.

Szczepionka, która może uratować życie

Szczepienie przeciwko KZM to obecnie jedyna skuteczna forma ochrony przed tą chorobą. Można je rozpocząć już po ukończeniu 1. roku życia. Podstawowy cykl szczepień składa się z trzech dawek – dwie pierwsze zapewniają odporność, a trzecia ją utrwala. Aby szczepionka była najskuteczniejsza, najlepiej rozpocząć szczepienia pod koniec zimy lub na początku wiosny, jeszcze przed szczytem aktywności kleszczy.

Dla utrzymania odporności zaleca się dawki przypominające co 3-5 lat.

Szczepienie zalecane jest nie tylko osobom zamieszkującym tereny podwyższonego ryzyka. Powinni je rozważyć także wszyscy ci, którzy często przebywają na świeżym powietrzu: spacerują po lasach, uprawiają sport, pracują w ogrodzie, jeżdżą na wakacje pod namiot. Nawet mieszkańcy dużych miast są dziś narażeni – kleszcze nie znają granic administracyjnych.

Artykuł Kleszcze atakują wcześniej niż zwykle – zagrożenie czyha niemal cały rok pochodzi z serwisu Miasto 247.

Przeczytaj również: Poznańskie Centrum Dostępności – nowa inicjatywa

Afrykański kleszcz wędrowny w Polsce – historia

Pierwsze odnotowane przypadki obecności kleszcza wędrownego w Polsce miały miejsce na Śląsku w latach 30. XX wieku. Kleszcz ten jest znacznie większy od naszych rodzimych gatunków i może osiągnąć nawet 3 cm długości, przypominając wyglądem pająki. Charakterystyczne dla niego są nogi w paski oraz widoczne oczy. Co więcej, Hyalomma ma inne zwyczaje życiowe – aktywnie biega za swoim żywicielem. To więc odróżnia go od lokalnych, bardziej pasywnych kleszczy.

Choć wędrowne kleszcze od dawna są obecne w Polsce, wcześniej nie miały dużych szans na przeżycie z powodu niskich temperatur. Jednakże zmiany klimatyczne i coraz cieplejsze lata sprawiają, że kleszcze te czują się u nas coraz bardziej komfortowo. Przybywają do Polski głównie na ptakach wędrownych, które przynoszą je z regionów o ciepłym klimacie, takich jak basen Morza Śródziemnego, Turcja czy północna Afryka.

Zagrożenia związane z kleszczem afrykańskim

Jednym z głównych powodów, dla których pojawienie się kleszcza wędrownego wzbudza niepokój, jest możliwość przenoszenia przez niego groźnych chorób. W regionach, skąd pochodzi, kleszcz ten może być nosicielem gorączki krymsko-kongijskiej – choroby wirusowej, która objawia się wysoką gorączką i krwotokami z nosa. Jej śmiertelność w zależności od regionu wynosi od 10 do 60 procent. Jednakże nie wiadomo jeszcze, czy kleszcze znalezione w Polsce są nosicielami tej choroby.

Jak się chronić przed kleszczami?

Aby skutecznie chronić się przed kleszczami zaleca się noszenie odpowiedniej odzieży – długich spodni i pełnych butów. Ponadto, regularne stosowanie repelentów, choć ich skuteczność wynosi tylko około 30 procent. Ważne jest również codzienne sprawdzanie ciała i usuwanie ewentualnych kleszczy.

Podsumowanie

Afrykański kleszcz wędrowny w Polsce może budzić obawy. Warto jednak pamiętać, że jego obecność nie jest nowością, a ryzyko spotkania z nim jest relatywnie niskie. Niemniej jednak, zmiany klimatyczne mogą prowadzić do częstszego występowania egzotycznych gatunków kleszczy w naszym kraju.

Artykuł Afrykański kleszcz wędrowny pojawił się w Wielkopolsce pochodzi z serwisu Miasto 247.